18 Eylül 2019 Çarşamba
İmamiye Şiasında Usuliler (Fıkıh) ile Ahbariler (Hadis Ehli) Arasındaki Mücadele

İbrahim HALİL ER

İmamiye Şiasında Usuliler (Fıkıh) ile Ahbariler (Hadis Ehli) Arasındaki Mücadele

 Caferi şiasında iki önemli ekol bulunmaktadır. Bunlardan; a) Ahbariler (Ehli Hadis): Bunlar, Sünni dünyasının selefilerine benzemekte olup, sadece hadisleri itibare alırlar. Felsefe, kelam gibi ilimlere iltifat etmezler. Fıkıh kitapları yazmamış, hadisleri fıkıh bablarına göre tasnif etmişlerdir. Bunlardan en tanınmışı Kuleyni’dir. Bu hadisçilerin yöntemi daha sonra tüm mezhep içindeki tek geçerli yöntem haline gelmiştir. Fakat daha sonra fıkıh alimleri de ortaya çıkmış ve hadis ile fıkhı birbirinden ayırmışlardır. Mütemessik bi-habli-âli'r-Rasûl isimli kitabın müellifi Hasen b. Alî b. Ebî-Ukayl el-Hazzâ. Daha sonraki dönemde kelamcıların ortaya çıktığını görmekteyiz. Bunlardan en tanınmışı İbni Cüneyd’dir.

Kelamı fıkıhta kullandığı gibi hadise de önem vermiş ve açılardan fıkıhta hadis kullanan kişi olmuştur. Şia’da da Ehli Sünnette olduğu gibi kelamcı – hadisçi kavgası yaşanmıştır. Özellikle Şeyh Müfîd diye bilinen Muhammed b. Muhammed elBağdâdî (v. 413/1022)’nin talebeleri ve onun oluşturduğu kelam okulu hadisçilerle büyük mücadalelere girişmiştir. Müfid’in öğrencisi Şeyh Saduk’da Ahbarilere yani ehli Hadisçilere büyük saldırılarda bulunmuş ve onları sapkın ilan etmiştir.

Onun bu çalışması Ahbarilerin tarihten çekilmesine yol açmıştır. Aslında bu geri çekiliş geçiciydi. Özellikle Safeviler dönemide tekrar dirileceklerdir. el-Fevâidu'l-medeniyye kitabının müellifi Muhammed Emîn elEsterâbâdî sâyesinde bir kere daha dirildiler. Karşılarında güçlü usulcu alimlerin olmaması onların görüşlerinin yayılmasına yol açtı. Fakat daha sonraki yüzyıllarda yetişen Usûlcü âlim Muhammed Bâkır b. Muhammed Ekmel Vahîd-i Behbehânî (v. 1205/1790) Ahbârîleri hâkimiyet tahtından indirdi ve kendi okulunu ilmî çevrelere benimsetti. Behbehânî okulunun özelliği fıkıh usûlü ilmini yeniden canlandırması, mantıkla bütünleştirmesi ve ince bir teknikle âdeta yeniden kurması şeklinde özetlenebilir.

Fıkhı çağın ihtiyaçlarına cevap verecek hâle getiren âlim Murtazâ b. Muhammed Emîn el-Ensârî'dir (v. 1281/1864). Günümüze kadar Şeyh Ensârî'nin kitapları ve metodu fıkıh çevrelerinde hâkim olmuş, onun takipçileri, aynı temeller ve metodoloji üzerinde yürümüş, fıkıh usûlüne ait Resâil'i ve Mekâsib isimli eseri üzerine çeşitli çalışmalar yapmışlardır. b) Usululiler: Fıkıh usulünü kuran ve geliştirenlerdir. Usululiler, daha çok Kur’an ve mezhepçe kabul edilmiş kesin hadislere dayanarak içtihatlarda bulunmaktadırlar. İmamlardan gelen ve senedi sağlam olmayan hadisleri kabul etmemekte, bunun yerine şii müçtehidlerden gelen, ihtilafsız konuları kabul etmektedirler. c) Uzlaşma: Muhammed b. el-Hasen Tûsî (v. 460/1068) Şiilerin büyük üstadıdır. O, bu ekolleri birleştirmeye çalışmış,

Usulcülerin istidlal ve içtihadlarını almış, Ahbarilerin de hadis ve haberi vahid konusundaki görüşlerini (haberi vahidin sıhhatini artıracak bazı katkılarda da bulunmuş) alarak uzlaşı yoluna gitmiş ve bu durum şia fıkhının gelişmesini sağlamıştır. O, aynı zamanda şii ve Sünni fıkhını karşılaştırmalı inceleyen mukayeseli fıkıh konusunda da kitap yazmıştır. Tusi, en-Nihaye isimli eserini Şii usule dayalı sünnet fıkhına ayırmıştır. Bu eserde hadisler arasındaki çelişkileri gidermeye çalışmıştır. Uddetu'l-usûl isimli kitabı, usûlün bütün bahislerini sistemli bir şekilde ele aldığı, bu arada kendi çığırını ve usûlünü açıkladığı önemli bir usûl kitabıdır.

Tûsî bilhassa Mebsût ve Hilâf isimli eserlerine, Sünnî fıkıh kitaplarından önemli unsurlar aktarmış, bu yüzden Şiî fıkhın çehresinde önemli bir değişiklik meydana gelmiştir. Altıncı asrın ikinci yarısında ortaya çıkan fıkıhçılar bilhassa haber-i vâhidin bir delil olarak kabûl edilmesi konusunda Şeyh'i tenkit etmiş ve bu konuda daha önceki usûlcülerin düşüncelerini müdâfaa etmişlerdir. Tenkitçilerin en sert olanı Muhammed b. İdrîs el-Hillî'dir (v. 598/1202). Şehîd-i Evvel bilhassa el-Kavâ'id ve'l-fevâid isimli eserinde, Sünnî fıkhı devreye sokmadan, alternatif Şiî fıkhını ortaya koydu. Böylece bağımsız bir fıkıh oluşturmuş oldular.

SONUÇ Şia'da hadis denildiğinde sadece Peygamberimizin söz, fiili anlaşılmaz, onlar hadis dediklerinde buna 12 imamın söz ve fiillerini de dahil ederler ve bunu da dinde nas kabul ederler. Ehli Sünnetle ayrıldıkları temel nokta bu olduğu gibi, şia bazı sahabeleri kabul etmediğinden onlardan gelen rivayetleri de yok sayar. Temelde Şiler, usul açısından ehli sünneten büyük bir etkileşim içinde oldular. Özellikle Fıkıh, Fıkıh Usulü ve Hadis Usulü konusunda şia ehli sünneten büyük ölçüde yararlanmış, kavramlar ödünç almıştır.

İlk dönem şia alimlerinin bu yakınlaştırma çalışmaları devam etmiş olsaydı büyük olasılıkla aralarında büyük uçurumlar oluşmazdı. Fakat zamanla şia alimleri kendi mezhebi görüşleri doğrultusunda dönüştürmüş oldular. Bugün bu iki mezhep birbirini tanıyamaz noktaya ulaşmış oldu. Peki Müslümanların iki büyük bloku olan Sünni ve Şii dünyası bir araya gelebilir veya aralarındaki sorunları çözüp birl

5.09.2019 (İbrahim HALİL ER)

DİĞER YAZILAR

Yemeğin bereketi

Kaç hadis var

Perişan eden ve perişan olan bir şehir "KUFE"

ikinci viyana zaferi

Seyyid kutup

Ayette geçen hikmet nedir ?

Esed rejiminin temelleri manda döneminde atıldı

Suriyeli vatanseverler Türkiye'ye katılmak için gizli görüşme yapıyor

İdlip

Milliyetçi hareketler yükselişte

Suriyeliler Atatürk'e seyful islam adını verdiler

Keşmir Sorunu (1947)

İslami feminist kadınların özlediği erkek modeli ve islamın erkeklere verdiği haklar

İskenderun'dayız

Kim kahraman kim kaçmış ?

Camilerin yaşlı cemaatleri

Mağlubiyet psikolojisi

Suriyelilerin Üniversite kaydı

Batıya karşı yenilmişlik psikoloji

İblis bir melek mi?

Evlenecek gençlere tavsiye

İslamda karısına fena muamele eden bir kocayı karısı boşayabilir mi ?

Mürtet

Keşke cahil olsaydım

Şevket Eygi abimiz vefat etmiştir

Hilafet İşid hilafet ilan etti

Müslüman erkekler evlerinde ve gönüllerinde neler oluyor hiç düşünüyorlar mı?

Müslüman kadınlara ne oluyor ?

Yeni bir tehlike wattpad

Gazali ye yapılan eleştiriye cevap soru

Kabuslarım-1 Tohum meselesi

Felsefenin islam dünyasına giriş

Cami tuvaletleri parasız olmalı

Yemek kültürümüz

Mısır, Yusuf'umuzu geri vermedi

Eşlerle Güzel Geçinmenin Sırrı

Eski eserlerin tercümelerinde dikkat edilmesi gereken noktalar

Kürt Ve Türk Milliyetçilerinin Akrabalıkları

Bu iddialar araştırılmalı

Tutamadığınız orucun kefareti için fakirlere yemek yedirin

İslam tarihinde engelli bir komutan ve vali

Kadınlar parçalandı canavarın dişleri arasında

Âlak Süresindeki "Oku" Emrinin Tekrarındaki Hikmetler

Da-Vinci neden çizdiği aletleri yapmadı?

Çocuklarımızı İyi Yetiştirmenin Kuralı

Siyasetimizde Değişmeyen Unsur Kalkınma

Hayatta olanların yaptıkları ameller, ölülerin ruhlarına faydalı olur mu, olmaz mı?

Mutlu bir evliliğin sırrı

Müçtehit Bir Sahabi Muaz B. Cebel

Leyla ve Mecnun evlenirse

Tüm varlıklarla konuşma

Esenboğa Havaalanı ve Ankara'nın Mutlu öküzü!

Ebu Hanife'nin Talebelerine Takılması

Patagonya'da Dindar gençlik artıyor

Kıraathane

Yeni Savaş Silahları

İslam Toplumu birbirine zimmetlemiştir

Su (Asker) uyur, düşman uyumaz

Kisra'nın Elbiseleri

Hz. Hacer Gerçekten Bir Cariye miydi?

Aileyi yok etme planları

Tilki Haykırır: Kahrolsun Kümesler, Yaşasın Tavukların Özgürlüğü

Soğan Sarımsak Talebi

8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü

Kadın insan mıdır? Değil midir?

HZ. Ömer Döneminde şarapçıların ayeti kendilerine göre tevili

Kendi türküsünü söylemeyen düşünceler halkta karşılığını bulmaz

Eğitim Önerileri

İstanbul sözleşmesinin iptali için artık tavır almalıyız

Çinli Müslüman amiralin bitmeyen yolculuğu

Çok içki içen bir Sahabi "Abdullah El-Himar"

Venezuella ile Osmanlı İlişkileri

Hz. Ebubekir'in Suriye Fethi İçin Görevlendirdiği Komutanına Nasihati

Sevgili ve Yar Arasındaki Fark

Kadın-Erkek kavgaları

Poşet Meselesi/Aklımızla Dalga Geçmeyin Lütfen

Sadece kendilerini düşünen benciller için bir hikâye

Savaşa katılan hamile bir hanım Sahabi

Dilencilik neden yasaklanmıyor?

Kadın sorununa İslamcı çözümler

İnsanlarımız mutsuz

Kadına şiddet konusu

Erkek sevmek kadın sevilmek üzere yaratılmıştır

Düşünceler

Ülkemizdeki Alevilik bir Mezhep Değildir

Suud ve Müseylemetul Kezzab

Bugün Dünya Çocuk Hakları Günüymüş!

Müslümanlarda Kadın Alimeler

Antep Güneyli Güzel

Cahillik erdem oldu

İmam-ı Ebu Hanife'nin Kabri'nin Bulunması

Suud ve Müseylemetul Kezzab

Türk Korsanların Bir Kız Kaçırma Teşebbüsleri

Kaşıkçı Elmasının İsminin Kökeni

Hz. Hüseyin'i şehit edenlerin birer birer takip edilip öldürülmeleri

Peygamberimizin Tebük Seferi Konuşması/Hutbesi

Üç vefat üç hayat

Cemal Paşa Filistin’deki Yahudileri Sürdü

Kudüs'ün Fethi ve Haçlı Savaşları

Hatırat okuyorum